ทำความรู้จักแกะ กายวิภาคพฤติกรรมฝูง?

แกะ (Ovis aries) จัดเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมกีบคู่ในวงศ์ Bovidae ซึ่งเป็นวงศ์เดียวกับวัวและแพะ โดยมีบรรพบุรุษสายพันธุ์ป่าคือแกะมูฟลอน (Mouflon) หลักฐานทางโบราณคดีระบุว่า แกะเป็นสัตว์เคี้ยวเอื้องขนาดเล็กกลุ่มแรกๆ ที่มนุษย์นำมาเข้าสู่ระบบปศุสัตว์ตั้งแต่ช่วง 9,000–11,000 ปีก่อนในแถบเมโสโปเตเมียโบราณ จนกลายมาเป็นสัตว์เศรษฐกิจที่กระจายตัวอยู่ทั่วทุกทวีปในปัจจุบัน

กายวิภาคและการทำงานของร่างกาย

ในฐานะสัตว์เคี้ยวเอื้อง แกะมีกระเพาะอาหาร 4 ส่วน ได้แก่ รูเมนหรือกระเพาะผ้าขี้ริ้ว, เรติคิวลัมหรือกระเพาะรังผึ้ง, โอมาซัมหรือกระเพาะสามสิบกลีบ และอะโบมาซัมหรือกระเพาะแท้ โดยร่างกายอาศัยประชากรจุลินทรีย์ในรูเมนช่วยหมักและย่อยเยื่อใยเซลลูโลสจากหญ้าและพืชอย่างมีประสิทธิภาพ

บริเวณช่องปาก ขากรรไกรบนด้านหน้าของแกะไม่มีฟันแท้ แต่จะมีแผ่นเหงือกแข็ง (Dental pad) ทำงานประสานกับฟันหน้าด้านล่างเพื่อใช้ตัดเล็มหญ้าได้อย่างแม่นยำ

ดวงตาของแกะมีรูม่านตาเป็นรอยแยกแนวนอน (Horizontal slit pupil) ทำให้มีลานสายตากว้างถึง 300–320 องศาโดยไม่ต้องขยับคอ เอื้อต่อการเฝ้าระวังผู้ล่ารอบตัวตลอดเวลา โดยมีจุดบอดเฉพาะบริเวณด้านหลังตรงๆ ประมาณ 40–60 องศาเท่านั้น ส่วนวงจรชีวิต แกะมีอายุขัยเฉลี่ย 10–12 ปี ระยะเวลาตั้งท้องอยู่ในช่วง 145–155 วัน (ประมาณ 5 เดือน) และให้กำเนิดลูกครอกละ 1–2 ตัว

พฤติกรรมและความฉลาดทางระบบประสาท

พฤติกรรมฝูงเข้มข้น (Gregarism) เป็นกลไกหลักในการเอาชีวิตรอด ความปลอดภัยของแกะขึ้นอยู่กับขนาดและการเกาะกลุ่มของฝูง หากถูกจับแยกเดี่ยว แกะจะเผชิญภาวะเครียดรุนแรง (Social isolation stress) ซึ่งส่งผลต่ออัตราการเต้นของหัวใจและระดับฮอร์โมนในกระแสเลือดทันที

ด้านความสามารถทางสมอง งานวิจัยจาก University of Cambridge พบว่าแกะมีโครงสร้างสมองส่วนประมวลผลใบหน้าที่ซับซ้อน สามารถจดจำและแยกแยะใบหน้าของแกะตัวอื่น รวมถึงใบหน้าของมนุษย์ได้มากกว่า 50 ใบหน้า และคงความทรงจำนั้นไว้ได้นานเกินกว่า 2 ปี นอกจากนี้ยังมีความจำเชิงพื้นที่ สามารถเรียนรู้เส้นทางในเขาวงกตเพื่อเข้าหาอาหาร และตอบสนองต่อการฝึกแยกแยะคู่สีได้อย่างแม่นยำ

การจำแนกตามผลผลิตทางเศรษฐกิจ

สายพันธุ์เน้นเส้นใยขน (Wool Breeds) มีสายพันธุ์เด่นคือ Merino และ Rambouillet ซึ่งให้เส้นใยที่มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางต่ำกว่า 24 ไมครอน มีคุณสมบัตินุ่ม ทนทาน และกักเก็บอุณหภูมิได้ดีเยี่ยม

สายพันธุ์เน้นเนื้อ (Meat Breeds) ได้แก่ พันธุ์ Dorper จากแอฟริกาใต้ที่ทนอากาศร้อนและผลัดขนได้เองตามธรรมชาติ, พันธุ์ Suffolk หน้าดำที่โตเร็ว และพันธุ์ Santa Inês จากบราซิล ซึ่งเป็นแกะเนื้อไร้ขน ทนร้อนชื้น มีภูมิคุ้มกันพยาธิสูง เหมาะสำหรับภูมิภาคเขตร้อน

สายพันธุ์เน้นน้ำนม (Dairy Breeds) นำโดยพันธุ์ East Friesian และ Lacaune ซึ่งน้ำนมแกะมีปริมาณไขมันนม (Milk fat) ประมาณ 6–7% และมีสัดส่วนโปรตีนสูงกว่านมวัว นิยมนำไปแปรรูปเป็นชีสชั้นนำระดับโลก เช่น Feta, Roquefort และ Pecorino Romano