การจัดระบบไฟในตู้ไม้น้ำที่มีปลาอาศัยอยู่ร่วมด้วย จำเป็นต้องคำนึงถึงความต้องการทางชีววิทยาของทั้งสองฝ่าย พรรณไม้น้ำต้องการความเข้มแสงและสเปกตรัมที่เพียงพอเพื่อสังเคราะห์ด้วยแสง ขณะที่ปลาส่วนใหญ่ต้องการความสงบและมักไวต่อแสงจ้า การสร้างจุดสมดุลเรื่องแสงจึงช่วยให้พืชโตสมบูรณ์โดยไม่สร้างความเครียดให้แก่สิ่งมีชีวิตในตู้
ในแหล่งน้ำธรรมชาติตามแม่น้ำ ลำคลอง หรือป่าพรุ แสงแดดมักถูกกรองด้วยร่มเงาของต้นไม้ริมฝั่ง จอกแหน หรือความขุ่นของตะกอนน้ำ ปลาส่วนใหญ่จึงไม่ได้สัมผัสกับแสงแดดแรงโดยตรงตลอดเวลา
ปลาไม่มีเปลือกตา ทำให้ไม่สามารถหรี่ตาหรือกะพริบตาเพื่อลดปริมาณแสงได้ หากใช้ไฟที่มีความสว่างจัดเกินไปโดยไม่มีจุดหลบซ่อน ปลาจะมีพฤติกรรมตื่นตกใจง่าย ว่ายพุ่งชนกระจก สีตามลำตัวซีดลง กินอาหารน้อยลง และมีระดับความเครียดสะสม ซึ่งส่งผลให้ระบบภูมิคุ้มกันลดลงและติดเชื้อโรคทางน้ำได้ง่ายขึ้น
การเปิด-ปิดไฟแบบกะทันหันในห้องที่มืดสนิทจะทำให้ปลาช็อกและกระโดดออกจากตู้ได้ง่าย ปัจจุบันโคมไฟ LED ไม้น้ำรุ่นใหม่มักมีฟังก์ชันจำลองแสงธรรมชาติ (Sunrise / Sunset) โดยค่อยๆ หรี่ไฟสว่างขึ้นช้าๆ ในช่วงเช้า และค่อยๆ หรี่ไฟลงในตอนเย็น ช่วยให้ปลามีเวลาปรับม่านตาและลดความเครียดได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ระยะเวลาการเปิดไฟที่เหมาะสมควรอยู่ที่ 6 ถึง 8 ชั่วโมงต่อวัน และควรตั้งเวลาเปิด-ปิดให้คงที่สม่ำเสมอในทุกๆ วันด้วยเครื่องตั้งเวลา (Timer) ไม่ควรเปิดไฟทิ้งไว้ตลอดทั้งคืน เพราะจะรบกวนวงจรการนอนหลับและการหลั่งฮอร์โมนของปลา รวมถึงกระตุ้นให้ตะไคร่ระบาด
ผู้เลี้ยงไม่จำเป็นต้องลดความสว่างของโคมไฟลงจนไม้น้ำหยุดโต แต่สามารถใช้การจัดผังตู้ (Aquascaping) เข้ามาช่วยกระจายระดับแสง:
ใช้พืชใบลอยหรือพืชผิวน้ำ เช่น จอกญี่ปุ่น แหนเป็ด หรือการปล่อยให้ไม้น้ำข้อหลังตู้ทอดยอดยาวเหนือน้ำ เพื่อสร้างร่มเงาธรรมชาติเฉพาะจุดด้านล่าง
จัดวางขอนไม้ หิน หรือปลูกพรรณไม้พุ่มหนา เช่น อนูเบียสหรือเฟิร์นรากดำ เพื่อให้เกิดซอกหลืบและมุมมืดใต้น้ำ สำหรับเป็นที่หลบพักผ่อนของปลาที่ไม่ชอบแสงจัด เช่น กลุ่มปลาคาร์ดินัลเตตร้า ปลานีออน หรือปลาซักเกอร์แคระออตโต
โคมไฟระบบ WRGB (White-Red-Green-Blue) ที่มีอุณหภูมิสีประมาณ 6,500K ถึง 8,000K ถือเป็นตัวเลือกที่ลงตัวที่สุด สเปกตรัมสีแดงและน้ำเงินจะช่วยกระตุ้นการคายฟองของพืช ขณะเดียวกันแสงสีขาวนวลที่ไม่ฟ้าจนเกินไปจะช่วยขับเกล็ดและสีสันของตัวปลาให้สดใส คมชัด มองเห็นลวดลายตามธรรมชาติได้อย่างสวยงามสบายตา
การรักษาสมดุลระหว่างชั่วโมงแสง ความเข้มแสงที่พอดี และการสร้างมุมหลบกำบัง จึงเป็นแนวทางสำคัญที่ทำให้ตู้ไม้น้ำเติบโตสวยงาม ควบคู่ไปกับสุขภาพที่ดีของฝูงปลาในระยะยาว
