โรคติดต่อจากสัตว์สู่คนมีอะไรบ้าง...?

คำว่า "โรคติดต่อจากสัตว์สู่คน" หรือ Zoonoses หมายถึง โรคติดเชื้อที่เกิดขึ้นในสัตว์ และสามารถแพร่กระจายมาสู่มนุษย์ได้ ไม่ว่าจะผ่านการสัมผัสโดยตรง สารคัดหลั่ง การถูกกัด/ข่วน การกินอาหารที่เปื้อนเชื้อ หรือมีแมลงเป็นพาหะ บทความนี้ได้รวบรวมโรคติดต่อจากสัตว์สู่คนที่เป็น เรื่องจริงตามหลักการแพทย์และสัตวแพทย์ ที่พบบ่อยและมีความสำคัญ เพื่อให้เจ้าของสัตว์เลี้ยงและคนทั่วไปรู้เท่าทันและป้องกันได้อย่างถูกต้อง

1. โรคพิษสุนัขบ้า (Rabies)

สัตว์ที่เป็นพาหะ: สุนัข, แมว, ค้างคาว และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทุกชนิด

การติดต่อสู่คน: เกิดจากการถูกสัตว์ที่มีเชื้อกัด ข่วน หรือถูกน้ำลายของสัตว์เลียบริเวณบาดแผลเปิดและเยื่อบุผิว (เช่น ตา ปาก)

ความรุนแรง: เมื่อเชื้อไวรัสเข้าสู่ระบบประสาทและเริ่มแสดงอาการทางประสาท (เช่น กลัวน้ำ กลัวลม คลุ้มคลั่ง หรืออัมพาต) อัตราการเสียชีวิตจะสูงเกือบ 100%

การป้องกัน: ฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าให้สัตว์เลี้ยงเป็นประจำทุกปี และหากคนถูกสัตว์กัดหรือข่วน ต้องรีบล้างแผลด้วยน้ำสะอาดและสบู่ แล้วไปพบแพทย์เพื่อรับวัคซีนทันที

2. โรคเชื้อราแมว (Microsporum canis)

สัตว์ที่เป็นพาหะ: แมว (พบบ่อยที่สุด), สุนัข และสัตว์ขนยาว

การติดต่อสู่คน: เกิดจากการสัมผัสขน สกิน หรือสิ่งแวดล้อมที่เปื้อนสปอร์ของเชื้อราโดยตรง

อาการในคน: เกิดผื่นแดงขึ้นตามผิวหนัง ลักษณะเป็นวงกลมคล้ายวงแหวน (Ringworm) มีขอบแดงชัดเจน มีสเก็ด และมีอาการคันมาก

การป้องกัน: หมั่นรักษาความสะอาดของสัตว์เลี้ยง ดูแลพื้นที่เลี้ยงให้อากาศถ่ายเทและแห้งสนิท ล้างมือทุกครั้งหลังอุ้มหรือสัมผัสสัตว์เลี้ยง

3. โรคพิษแมวข่วน หรือ โรคบาร์โทเนลโลสิส (Cat Scratch Disease)

สัตว์ที่เป็นพาหะ: แมว (โดยมี "เห็บ/หมัดแมว" เป็นพาหะนำเชื้อแบคทีเรีย Bartonella henselae มาสู่แมว)

การติดต่อสู่คน: เกิดจากการถูกแมวข่วน กัด หรือเลียบริเวณบาดแผลเปิด

อาการในคน: บริเวณที่ถูกข่วนจะเกิดตุ่มแดงหรือแผลตุ่มหนอง ต่อมน้ำเหลืองในบริเวณใกล้เคียง (เช่น ต่อมน้ำเหลืองรักแร้หรือขาหนีบ) จะโตและอักเสบ ร่วมกับมีไข้ ปวดศีรษะ และอ่อนเพลีย

การป้องกัน: หยดยากำจัดหมัดแมวสม่ำเสมอ ตัดเล็บแมวให้สั้น และหลีกเลี่ยงการเล่นกับแมวด้วยวิธีที่เสี่ยงต่อการถูกข่วน

4. โรคไข้หวัดนก (Avian Influenza)

สัตว์ที่เป็นพาหะ: นกอพยพ, นกน้ำตามธรรมชาติ, ไก่, เป็ด และสัตว์ปีกทุกชนิด

การติดต่อสู่คน: เกิดจากการสัมผัสอุจจาระ น้ำมูก น้ำลาย ของสัตว์ปีกที่ติดเชื้อ หรือการสูดหายใจเอาละอองเชื้อเข้าไป

อาการในคน: มีไข้สูง หอบเหนื่อย ไอ ปวดศีรษะ ปวดกล้ามเนื้อ และในรายที่รุนแรงอาจเกิดภาวะปอดอักเสบและระบบหายใจล้มเหลว

การป้องกัน: หลีกเลี่ยงการสัมผัสสัตว์ปีกที่ป่วยหรือตายโดยไม่สวมอุปกรณ์ป้องกัน รับประทานเนื้อสัตว์ปีกและไข่ที่ปรุงสุกด้วยความร้อนเท่านั้น

5. โรคฉี่หนู (Leptospirosis)

สัตว์ที่เป็นพาหะ: หนู (พาหะหลัก), โค, กระบือ, สุกร และสุนัข

การติดต่อสู่คน: เชื้อแบคทีเรียถูกขับออกมากับปัสสาวะของสัตว์และปนเปื้อนในน้ำหรือดินย่ำขัง เชื้อจะเข้าสู่ร่างกายคนผ่านทางบาดแผล ผิวหนังที่เปื่อยนุ่มจากการแช่น้ำนานๆ หรือเยื่อบุตา/ปาก

อาการในคน: มีไข้สูงฉับพลัน ปวดกล้ามเนื้อรุนแรง (โดยเฉพาะน่องและหลัง) ตาแดง หากไม่ได้รับการรักษาอาจนำไปสู่ภาวะตับวาย ไตวาย และมีเลือดออกในปอด

การป้องกัน: หลีกเลี่ยงการเดินลุยน้ำขังด้วยเท้าเปล่า สวมบูทยางเมื่อต้องทำงานในพื้นที่เสี่ยง และควบคุมกำจัดหนูในบริเวณบ้านเรือน

โรคติดต่อจากสัตว์สู่คนไม่ได้น่ากลัวจนถึงขั้นต้องเลิกเลี้ยงสัตว์ แต่หัวใจสำคัญคือ "การป้องกันและสุขอนามัย" พาสัตว์เลี้ยงไปรับวัคซีนตามกำหนด กำจัดพยาธิภายนอก-ภายใน ล้างมือก่อนและหลังสัมผัสสัตว์เลี้ยงเสมอ และดูแลความสะอาดของอุปกรณ์เครื่องใช้ เพียงเท่านี้ก็สามารถอยู่ร่วมกับสัตว์เลี้ยงได้อย่างปลอดภัยและมีสุขภาพดีทั้งคนและสัตว์